Taking A Seat At Life’s Kitchen Table

રસોડાના ટેબલ પર બેસીને જીવનની વાર્તાઓ સાંભળવી.
રેચલ નાઓમી રેમેન

દરેક મનુષ્ય એક વાર્તા છે.
જ્યારે હું બાળકી હતી, ત્યારે લોકો રસોડાના ટેબલની આસપાસ બેસીને પોતાની વાર્તાઓ કહેતા. આજે આપણે એવું બહુ કરતા નથી. ટેબલની આસપાસ બેસીને વાર્તાઓ કહેવી માત્ર સમય પસાર કરવાની રીત નથી. એ તો જીવન જીવવાની સમજ અને શાણપણ એક પેઢીમાંથી બીજી પેઢી સુધી પહોંચાડવાની રીત છે—એવું જ્ઞાન, જે આપણને એવું જીવન જીવવામાં મદદ કરે છે જેને પાછળથી યાદ કરી શકાય.
ટેક્નોલોજીની અદ્ભુત શક્તિઓ હોવા છતાં, આપણામાંથી ઘણા લોકો હજુ પણ જીવનને ખરેખર સારી રીતે જીવતા નથી. કદાચ હવે ફરી એક વાર આપણે એકબીજાની વાર્તાઓ સાંભળવાની જરૂર છે.

આજે આપણને મોટાભાગની વાર્તાઓ નવલકથાકારો અને સ્ક્રીનરાઇટરો લખીને આપે છે અને કલાકારો તેને ભજવે છે. એ વાર્તાઓની શરૂઆત હોય છે અને અંત પણ હોય છે. પરંતુ એ આપણી જીવેલી વાસ્તવિક વાર્તાઓ નથી.
આપણે એકબીજાને જે વાર્તાઓ કહી શકીએ છીએ, તેને ન તો કોઈ ચોક્કસ શરૂઆત હોય છે કે ન કોઈ અંત. એ આપણને જીવનના વાસ્તવિક અનુભવની પહેલી હરોળમાં બેસાડે છે. ભલે એ અનુભવ કોઈ બીજા સમય કે સ્થળે થયો હોય, છતાં તેમાં આપણને કંઈક ખૂબ પરિચિત લાગે છે. કોઈ ને કોઈ રીતે એ વાર્તા આપણી પણ હોય છે.

વાસ્તવિક વાર્તાઓ માટે સમય જોઈએ.
જ્યારે આપણે એ પ્રકારનો સમય ગુમાવવા લાગ્યા—થોભવાનો સમય, વિચારવાનો સમય, કંઈક વિશે ઊંડે ઉતરીને આશ્ચર્ય કરવાનો સમય—ત્યારે આપણે વાર્તાઓ કહેવાનું પણ બંધ કરી દીધું.
જીવન આપણને સતત દોડાવતું રહે છે. અને બહુ ઓછા લોકો પોતાની જાતે થોભી શકે છે. ઘણી વાર કોઈ અણધારી ઘટના આપણને રોકે છે. અને ત્યારે જ આપણને જીવનના રસોડાના ટેબલ પર આવીને બેસવાનો સમય મળે છે.
પોતાની વાર્તાને ઓળખવાનો.
તેને ઈમાનદારીથી કહેવાનો.
બીજાની વાર્તા સાંભળવાનો.
અને યાદ કરવાનો કે આ વાસ્તવિક દુનિયા આવી જ અસંખ્ય વાર્તાઓથી બનેલી છે.

જ્યાં સુધી આપણે પોતાને થોભાવતા નથી—અથવા જીવન આપણને થોભાવી ન દે—ત્યાં સુધી આપણે જીવનની કેટલીક ઘટનાઓને “પાછળ મૂકી દેવા” અને આગળ વધી જવાની આશા રાખીએ છીએ.
પરંતુ જ્યારે આપણે થોભીએ છીએ, ત્યારે સમજાય છે કે જીવનના કેટલાક પ્રશ્નો આખી જિંદગી આપણી સાથે રહેવાના છે.
આપણે વારંવાર એ જ અનુભવોમાંથી પસાર થઈશું—દરેક વખતે એક નવી વાર્તા સાથે, દરેક વખતે થોડી વધુ સમજ સાથે. ધીમે ધીમે એ અનુભવો આપણા આશીર્વાદ અને આપણા જ્ઞાનથી અલગ ન રહે.
આ જ તો જીવન આપણને જીવતા શીખવે છે.

જ્યારે આપણી પાસે એકબીજાની વાર્તાઓ સાંભળવાનો સમય નથી રહેતો, ત્યારે આપણે નિષ્ણાતોને શોધીએ છીએ—કે તેઓ આપણને જીવન કેવી રીતે જીવવું તે શીખવે.
રસોડાના ટેબલ પર સાથે વિતાવતો સમય જેટલો ઓછો થાય છે, એટલાં જ વધારે “કેવી રીતે જીવવું” તે શીખવતાં પુસ્તકો આપણી દુકાનો અને શેલ્ફ પર દેખાય છે.
પરંતુ આવા પુસ્તકો વાંચવા અને કોઈ વ્યક્તિનો જીવેલો અનુભવ સાંભળવા વચ્ચે ઘણો મોટો તફાવત છે.
કારણ કે આપણે એકબીજાને સાંભળવાનું બંધ કરી દીધું છે, કદાચ આપણે સાંભળવાની કળા જ ભૂલી ગયા છીએ.
આપણે આપણા રોજિંદા જીવનની સામાન્ય ઘટનાઓમાંથી અર્થ ઓળખવાનું અને તેમાંથી અંદરથી સમૃદ્ધ થવાનું પણ ભૂલી ગયા છીએ.
આપણે એકલવાયા બની ગયા છીએ—
વાંચનારા અને જોનારા,
પણ વહેંચનારા અને ભાગીદાર ઓછા.

રસોડાનું ટેબલ સૌને સમાન સ્થાન આપે છે.
દરેકની વાર્તા મહત્વની છે.
સૌથી વધુ ભણેલા કે સૌથી શક્તિશાળી વ્યક્તિની વાર્તામાં રહેલું જ્ઞાન ઘણી વાર કોઈ બાળકની વાર્તામાં રહેલા જ્ઞાન કરતાં મોટું નથી હોતું.
એક બાળકનું જીવન પણ આપણને એટલું જ શીખવી શકે છે જેટલું કોઈ જ્ઞાનીનું જીવન.

મોટાભાગના માતા-પિતા જાણે છે કે બાળકને તેની પોતાની વાર્તા વારંવાર કહેવી કેટલી જરૂરી છે. કારણ કે પોતાની વાર્તા સાંભળતાં અને કહેતાં બાળક ધીમે ધીમે ઓળખવા લાગે છે—
“હું કોણ છું?
હું કોનો છું?”
રસોડાના ટેબલ પર આપણે એકબીજા માટે આ જ કરીએ છીએ.
દરેક વાર્તાની અંદર એક મહાન એક વાર્તા છુપાયેલી છે.
આપણે જેટલું વધુ સાંભળીએ છીએ, તેટલી એ એક વાર્તા વધુ સ્પષ્ટ થતી જાય છે.
આપણી સાચી ઓળખ—
આપણે કોણ છીએ,
આપણે અહીં શા માટે છીએ,
આપણે શું આપણને ટકાવી રાખે છે—
તે આ જ વાર્તામાં છુપાયેલું છે.
દરેક રસોડાના ટેબલ પર કહેવામાં આવતી વાર્તાઓ મૂળભૂત રીતે એક જ વાતની આસપાસ ફરે છે—
મેળવવાની,
પોતાનું માનવાની અને ગુમાવવાની વાર્તાઓ.
પ્રેમ અને શરીરની વાર્તાઓ.
સત્તાની વાર્તાઓ.
દુઃખની વાર્તાઓ.
ઘાવની વાર્તાઓ.
હિંમતની વાર્તાઓ.
આશાની વાર્તાઓ.
સાજા થવાની વાર્તાઓ.
એકલતાની અને એકલતા પૂરી થવાની વાર્તાઓ.
અને અંતે—
ઈશ્વરની વાર્તાઓ.

આ વાર્તાઓ કહેતાં આપણે એકબીજાને માનવ હોવાની વાર્તા કહી રહ્યા છીએ.
જે વાર્તાઓ આપણી અંદરના આ સામાન્ય માનવીય સ્થાનને સ્પર્શે છે, તે આપણને જાગૃત કરે છે. અને ફરીથી આપણને એક પરિવારની જેમ એકબીજા સાથે ગૂંથી દે છે.

ચિંતન માટેના બીજ-પ્રશ્નો:-

૧. જીવનમાં આવતી સૌથી પીડાદાયક અને અણધારી ઘટનાઓ—જે આપણને અચાનક રોકી દે છે—શું ક્યારેક આપણને પહેલી વાર જીવનના “રસોડાના ટેબલ” પર બેસાડે છે?
શું આવી કોઈ ઘટના તમને તમારી પોતાની વાર્તાને વધુ ઈમાનદારીથી જોવા મળી છે?

૨. શું તમે એવો કોઈ વ્યક્તિગત અનુભવ શેર કરી શકો, જ્યારે કોઈએ તમને ખરેખર ધ્યાનથી સાંભળ્યા હોય? અથવા તમે કોઈની વાર્તા એવી રીતે સાંભળી હોય કે તમને અંદરથી લાગ્યું હોય—
“આ તો મારી પણ વાર્તા છે.”

૩. તમારા જીવનમાં એવું શું છે જે તમને થોભવાનો સમય, વિચારવાનો સમય અને આશ્ચર્ય કરવાનો સમય આપે છે—જેથી તમે તમારી પોતાની વાર્તાની નજીક રહી શકો અને તમારી આસપાસના લોકોની વાર્તાઓ માટે પણ સાચા અર્થમાં ખુલ્લા રહી શકો?