Doubt Cannot Be Solved By More Thinking
વધુ વિચારવાથી શંકાનું સમાધાન થઈ શકતું નથી
અજાન પાસન્નો
આ શંકા કરવાની, ડગમગાવાની અને અનિશ્ચિત રહેવાની વૃત્તિ છે. સ્વાભાવિક રીતે, જ્યારે તમે શંકા કરો છો, ડગમગાઓ છો અથવા અનિશ્ચિત હો છો, ત્યારે તમારું ધ્યાન ઉપદેશો પર કેન્દ્રિત થાય છે, પરંતુ તમે બીજી દરેક બાબત પર પણ શંકા કરવા લાગો છો.
તેથી શંકા, અનિશ્ચિતતા અને દ્વિધાને સમજવી અને તે આપણા રોજિંદા જીવનમાં કઈ રીતે પ્રગટ થાય છે તે જોવું સારું છે. રોજિંદા જીવનમાં તેનું અવલોકન કરવું ખરેખર રસપ્રદ છે. તે કઈ રીતે પ્રગટ થાય છે?
“શું મારે એમાંથી બે ફળ ખાવાં જોઈએ કે પછી માત્ર એક જ ખાવું જોઈએ?”
આવી પરિસ્થિતિમાં એક એવી ક્ષણ આવી શકે છે, જ્યારે બધું જ અટકી જાય છે. મારે આ કરવું જોઈએ કે પેલું? આગળ વધવું જોઈએ કે પાછા હટી જવું જોઈએ?
આપણે દરેક બાબત પર શંકા કરવા લાગીએ છીએ. શંકા ધીમે ધીમે દરેક બાબતમાં પ્રવેશી શકે છે અને પછી તે આધ્યાત્મિક ઉપદેશોમાં પણ પ્રગટ થાય છે,ઉપદેશો પર શંકા, સાધના પર શંકા અને પોતાની જાત પર શંકા.
“શું હું આ કરી શકું? શું હું આ ન કરી શકું? શું આ બધું કરવાનો કોઈ અર્થ પણ છે? મને ખાતરી નથી કે હું આ કરી શકીશ.”
આ બધું શંકા જ છે.
તેથી, જ્યારે આપણે એ ઓળખી શકીએ છીએ કે આ શંકા છે અને માત્ર શંકા જ છે, ત્યારે આપણે આગળ વધી શકીએ છીએ.
આવી પરિસ્થિતિમાં શરીર પ્રત્યેની સજાગતા (Mindfulness of the Body) પણ ખૂબ ઉપયોગી બને છે. કારણ કે મન દ્વારા પોતાની જાતને સમજાવીને તમે ક્યારેય શંકાનું સમાધાન કરી શકશો નહીં.
જો શંકા તમારી અંદર મૂળભૂત રીતે ઘર કરી ગઈ હોય અને વારંવાર પાછી આવતી તમારી મૂળભૂત માનસિક સ્થિતિ બની ગઈ હોય, તો તમે દરેક બાબતને એટલી સારી રીતે સમજી શકશો નહીં કે જેથી તમારા મનમાં ફરી ક્યારેય શંકા જ ન થાય.
ધ્યાન આપો કે શંકા કઈ રીતે પ્રગટ થાય છે,અનિશ્ચિતતાની લાગણી તરીકે, ખચકાટની લાગણી તરીકે અથવા કોઈ ચોક્કસ નિર્ણય કે કાર્યને લઈને થતી અસ્વસ્થતાની લાગણી તરીકે.
ત્યારબાદ, શરીર પ્રત્યેની સજાગતાનો અભ્યાસ કરીને તમે આ શંકાને પાર કરી શકો છો અને આગળ વધીને કાર્ય કરી શકો છો.
ક્યારેક ખોટો નિર્ણય લેવો અને કંઈક કરી નાખવું પણ ઉપયોગી હોય છે. ઓછામાં ઓછું, તે આપણને દ્વિધા અને અનિશ્ચિતતામાં ફસાઈ રહેવાથી બચાવે છે. આ પણ તાલીમનો એક ભાગ છે.
કોઈ કાર્ય કરતાં પહેલાં આપણે જે કરી રહ્યા છીએ તે સંપૂર્ણપણે સાચું જ છે તેની પૂરેપૂરી ખાતરી કરવાની ઇચ્છા આપણને નિષ્ક્રિય બનાવી દે છે અને ગૂંચવી નાખે છે.
ચિંતન માટેના બીજ પ્રશ્નો :-
૧) આ વિચાર સાથે તમારો કેવો સંબંધ છે કે એક વાર શંકા મૂળ પકડી લે, પછી તે ધીમે ધીમે દરેક બાબતમાં પ્રવેશવા લાગે છે?
૨) શું તમે તમારા જીવનની એવી કોઈ વ્યક્તિગત ઘટના વહેંચી શકો છો, જ્યારે શરીર પ્રત્યેની સજાગતાએ તમને શંકામાંથી બહાર આવવામાં અને કોઈ પગલું ભરવામાં મદદ કરી હોય?
૩) કોઈ કાર્ય કરતાં પહેલાં સંપૂર્ણ ખાતરી મેળવવાની ઇચ્છાને કારણે જે નિષ્ક્રિયતા અને જડતા આવે છે, તેમાંથી બહાર આવવામાં તમને શાની મદદ મળે છે?
How do you relate to the notion that doubt, once it takes root, has a way of "creeping into everything"? Can you share a personal story of a time when mindfulness of the body helped you move through doubt and take action? What helps you move through the paralysis of wanting to be "absolutely sure" before acting?
