“વૃક્ષની છાંયામાં બેસવું”
રબ્બી એરીયેલ બર્ગર દ્વારા —
અપણે મનુષ્યોને પોતાના અસ્તિત્વ અને ભવિષ્ય માટે એક ખૂબ જ મહત્વની વાત સમજવી છે —
કે “સ્વ” અને “બીજા” વચ્ચે પસંદગી કરવી, હકીકતમાં એક ભ્રમ છે.
દુનિયામાં અક્સર એવું માનવામાં આવે છે કે જો તમે તમારી ઓળખ, તમારી પરંપરા, તમારા ધર્મ અને તમારા સમાજ સાથે ઊંડા જોડાયેલા છો —
ચાહે તમે યહૂદી હો, ખ્રિસ્તી હો, મુસ્લિમ હો, હિંદુ હો, બૌદ્ધ હો, સીખ હો,
અથવા કોઈ અન્ય ધાર્મિક-સાંસ્કૃતિક સમુદાયના સભ્ય હો —
તો તમે વિશ્વવ્યાપક મૂલ્યોમાંથી દૂર થઈ જશો.
માનો કે તમે જેટલા તમારી ઓળખ સાથે જોડાયેલા રહેશો, એટલા ઓછા તમે સમગ્ર માનવજાત સાથે જોડાઈ શકશો.
આ વિચાર કહે છે કે શાંત, સોહાર્દપૂર્ણ સમાજ બનાવવા માટે
અપણે પોતાની જૂની, ઊંડી, મજબૂત ઓળખને “ઓગાળવી” પડશે —
પોતાની પરંપરાઓને હળવી બનાવી દેવી પડશે,
પોતાના રિવાજો અને વાર્તાઓને બાજુએ રાખવી પડશે,
તેથી એક નવી દુનિયા બની શકે, જેમાં બધા લોકો એકસરખું વિચારે,
જ્યાં બધી દીવાલો કાચની બનેલી હોય,
બધું પારદર્શક હોય,
જ્યાં કોઈ શબ્દ, વિચાર કે અનુભવમાં રહસ્ય ન રહે,
કારણ કે બધું પહેલેથી જ નક્કી અને વ્યાખ્યાયિત કરી દેવામાં આવ્યું હોય.
એવા સમાજમાં તમને કહેવામાં આવશે કે
તમારે શું માનવું, કેવી રીતે બોલવું, કઈ ભાષા ક્યારે યોગ્ય છે.
અને કારણ કે આપણે બધા આ વ્યવસ્થાને મૌન સ્વીકૃતિ આપી દઈએ છીએ,
ધીરે ધીરે એ નવી “વ્યવસ્થાઓ” નવા ધર્મ જેવી બની જાય છે.
પણ આ રીત આપણા ધાર્મિક, સાંસ્કૃતિક અને આધ્યાત્મિક મૂળો માટે
એક રીતે વિરોધી છે.
અને તેથી આપણ તે ઊંડા સાધનો ગુમાવી દઈએ છીએ.
જેનાથી આપણે દુનિયાને સમજી શકીએ,
શાંતિને સ્વીકારી શકીએ,
અને એક સંપૂર્ણ મનુષ્ય બની શકીએ.
ઉદાહરણ તરીકે, જો હું શાંતિ સ્થાપિત કરવા માંગું છું,
તો કેટલાક લોકો કહેશે કે હું મારી યહૂદી ઓળખને ઓછી કરું,
તેને નાની કરું,
અને મારી ઓળખના “નાના ભાગ”માં મૂકી દઉં,
જેમ કે કહેવું —
“તમે Jewish American બનો, American Jew નહીં.”
પણ જો હું મારી ઓળખને નબળી કરી દઉં,
તો હું તે વાર્તાઓ, તે પરંપરાઓ, તે આધ્યાત્મિક પ્રથાઓથી દૂર થઈ જઇશ
જેનાથી મને શાંતિ, સ્વતંત્રતા અને ઊંડાણ મળી શકે.
વાસ્તવમાં, હું ત્યારે જ શાંતિપ્રિય અને મુક્ત મનુષ્ય બની શકું,
જ્યારે હું મારુ મૂળ, મારો ધર્મ, મારો ઇતિહાસ અને
બધી વસ્તુઓની આંતરસંબંધિતતાને ઊંડાઈથી સમજું.
અપણે સૌમાં બોધિસત્વ બનવાની ક્ષમતા છે —
એવો મનુષ્ય જે બીજાના કલ્યાણ માટે જીવતો હોય.
પણ જો તમે જીવનમાં ક્યારેય “વૃક્ષ નીચે બેસવાનો” અનુભવ ન કર્યો હોય —
એવો અનુભવ જેમાં મૌન હોય, ધ્યાન હોય, ઊંડાણ હોય,
જ્યાં તમે રોજિંદા જીવનની દુનિયાથી બહાર નીકળીને
બીજી દુનિયાનો સ્વાદ માણો —
તો તમે એ જ સંસ્કૃતિથી ચલાવાઈ જશો
જેમાં તમે જીવતા હો.
આજની દુનિયામાં દરેક વસ્તુ
પુંજીવાદ અને બજારની વ્યવસ્થામાં મળી શકે છે.
અહીં સુધી કે તમારું જ્ઞાન, તમારી સમજ, તમારું પ્રકાશ પણ
એક “વેબિનાર” અથવા “વર્કશોપ” બની શકે છે —
“માત્ર 99 ડોલરમાં।”
જ્યારે સુધી તમે વૃક્ષ નીચે ન બેસો,
જ્યારે સુધી તમે તમારા આંતરિક શાંતિનો અનુભવ ન કરો,
ત્યારે સુધી તમે એ વ્યવસ્થાની બહાર ઉભા રહી શકશો નહીં.
વૃક્ષ નીચે બેસવાનું અર્થ માત્ર કુદરતમાં બેસવું નથી.
એ કોઈપણ ક્ષણ હોઈ શકે છે જ્યારે તમે
ઠરો, મૌનમાં ઉતરો,
તમારી પરંપરા, તમારા ધર્મ, તમારી મૂળ સાથે જોડાઓ,
વાર્તાઓ, ગીતો, વિધિઓ અને અનુભવોને મળો
જેઓ સદીઓથી માનવજાતને દિશા આપતા આવ્યા છે.
આ અનુભવ આપણને એક વિશાળ, ઊંડા વિશ્વ સાથે જોડે છે —
એક એવી દુનિયા જેની ખુશીઓ અને આંસુઓ આપણા આજના સમય કરતાં ખૂબ જૂના છે.
જ્યાંના રિવાજો, વાર્તાઓ અને પ્રાર્થનાઓ
પેઢીઓ અને ખંડોમાં ફેલાયેલી છે,
અને આપણને યાદ અપાવે છે કે
અપણે એક લાંબા, જીવંત પ્રવાહનો ભાગ છીએ.
હું આ નથી કહેતો કે તમે આખું જીવન
એજ વૃક્ષ નીચે બેસી રહો।
દુનિયા પણ તમારી રાહ જોઈ રહી છે.
તમારે પાછા ફરવું છે, લોકોને મળવું છે,
કાર્ય કરવું છે।
પણ જો તમને તે અનુભવનો
થોડોક અંશ પણ મળી જાય —
તો યાદ રાખો:
અનંતનો એક નાનો ભાગ પણ અનંત જ હોય છે.
અને જો તમે તે સમજ, તે પ્રકાશનો
થોડોક અંશ પણ દુનિયા સાથે વહેંચો —
તો તે પણ ઘણા બ્રહ્માંડ જેટલું મૂલ્ય ધરાવે છે.
કારણ કે એ જ નાનો પ્રકાશ
એક નવી દુનિયાનું દ્વાર ખોલી શકે છે,
એક નવી વાસ્તવિકતાની ઝલક આપી શકે છે,
એક નવા માર્ગનો સંકેત બની શકે છે.
મનન માટે બીજ પ્રશ્નો:
1. શું એવું શક્ય છે કે પોતાની ઓળખ અને પરંપરાથી ઊંડો જોડાણ રાખવું આપણને ખરેખર વધુ વૈશ્વિક, માનવતાવાદી, દયાળુ અને શાંતિપ્રિય બનાવી શકે?
2. શું તમારા જીવનમાં એવો કોઈ ક્ષણ આવ્યો છે, જ્યારે તમારી સાંસ્કૃતિક અથવા ધાર્મિક ઓળખ સ્વીકારવાથી તમે તેના પર જઈ શક્યા — અને તેમાં શાંતિ અથવા સમજ ઊભી થઈ?
3. તમે તમારા જીવનમાં “વૃક્ષની છાંયામાં બેસવા” — મૌન, ઠેરાવ, મનન, ધ્યાન જેવા ક્ષણો કેવી રીતે બનાવો છો? અને એ ક્ષણો તમને તમારા સમય અને સમાજની મર્યાદાઓને પાર જઈને જોવા કેવી રીતે મદદ કરે છે?
Ariel Burger is a rabbi, as well as an artist and teacher. He’s the author of
Witness: Lessons from Elie Wiesel’s Classroom.
Seed Questions for Reflection
What do you make of the notion that deeply connecting with one's own particular identity and tradition could actually facilitate more universal commitments and contribute to becoming a person of peace? Can you share a personal story that illustrates a moment when embracing your cultural or religious identity allowed you to see or act beyond it, fostering a sense of peace or understanding with others? What helps you create space in your life for moments of reflection or meditation, akin to sitting under the tree, to explore new possibilities that transcend the culture of your times?
